SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM “MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÁO DỤC KỶ NĂNG SỐNG CHO TRẺ MẪU GIÁO 5 TUỔI Ở TRƯỜNG MẦM NON”

Thứ hai - 03/04/2017 21:43
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
“MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÁO DỤC KỶ NĂNG SỐNG CHO TRẺ
 MẪU GIÁO 5 TUỔI Ở TRƯỜNG MẦM NON
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lí do chọn đề tài
Đứng trước thực trạng trẻ em ngày nay được trang bị khá đầy đủ các phương tiện hiện đại để phục vụ cho nhu cầu đời sống của bản thân, nên đa số trẻ em dần mất đi khả năng tự vệ cho bản thân. Người lớn chúng ta ai cũng có một mong muốn hình thành cho trẻ khả năng biết tự kiểm soát, thể hiện các cảm giác của mình, biết cách ứng xử phù hợp với các yêu cầu, biết giải quyết các vấn đề cơ bản một cách tự lập. Việc bảo vệ và chăm sóc giáo dục trẻ là trách nhiệm của nhà nước, của toàn xã hội và của mỗi gia đình.
Từ khi trẻ sinh ra cho tới tuổi mẫu giáo, trẻ được sống trong sự âu yếm của cha mẹ là lúc trẻ bắt đầu hình thành những kỷ năng hành vi, tâm hồn của trẻ như tờ giấy trắng mà giáo viên là người vẽ nét bút đầu tiên về nhân cách trẻ đúng như câu nói “Trẻ em như tờ giấy trắng – Cô nuôi dạy trẻ là dòng mực xanh”. Thực tế ở lớp chúng tôi, 100% phụ huynh là nông thôn. Một số phụ huynh đi làm ăn xa để các cháu ở nhà với ông bà đã già, thời gian phụ huynh quan tâm đến trẻ còn ít, không dành thời gian trò chuyện để tìm hiểu tâm tư nguyện vọng của trẻ để giáo dục trẻ mà luôn đáp ứng mọi nhu cầu trẻ khiến trẻ không có kỹ năng tự phục vụ và chưa có thói quen mẫu mực trong giao tiếp như: Chào hỏi, cảm ơn, xin lỗi,… Chưa trả lời lễ phép: Vâng dạ,…trẻ hay nói trống không.
 Trẻ em lứa tuổi mẫu giáo thời gian các cháu ở với cô giáo nhiều hơn gia đình, nên trường học chính là cái nôi để giáo dục kỉ năng sống tốt nhất đối với trẻ. TRong giai đoạn hiện nay, khi đất nước đang tiến lên con đường công nghiệp hóa,hiện đại hóa đất nước thì xã hội đòi hỏi thế hệ mai sau, phải có những con người vừa có đức vừa có tài để xây dựng đất nước ngày càng phồn vinh và giàu đẹp.
Bản thân tôi là một giáo viên đứng lớp 5 tuổi, tôi đã trăn trở rất nhiều về việc làm sao phải giáo dục cho trẻ biết ứng xử tốt với mọi tình huống mọi hoàn cảnh trong cuộc sống đời thường một cách văn minh và hồn nhiên đúng với độ tuổi của mình. Vì vậy tôi chọn đề tài “Nâng cao kỷ năng sống cho trẻ trong trường mầm non” với hy vọng bản thân tôi sẽ tìm ra những giải pháp giáo dục nhẹ nhàng, giúp trẻ có những kỷ năng sống cần thiết trong cuộc sống, góp phần nâng cao giáo dục toàn diện cho trẻ theo mục tiêu giáo dục mầm non đã xác định.
2. Mục đích nghiên cứu
Giúp trẻ sống tự tin, kích thích tính tò mò, ham học hỏi, có kỷ năng giao tiếp tốt và biết cách tự bảo vệ bản thân để giúp trẻ phát triển toàn diện về mọi mặt, bên cạnh đó còn giúp giáo viên nhận thức sâu sắc, giúp phụ huynh hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của việc dạy kỷ năng sống cho trẻ.
3. Đối tượng nghiên cứu
Nâng cao kỹ năng sống cho trẻ mẫu giáo 5 tuổi ở trường mầm non
4. Nhiệm vụ nghiên cứu
Đưa ra một số biện pháp nhằm giúp giáo viên mầm non rèn kỷ năng sống cho trẻ trong trường mầm non có hiệu quả cao.
Tăng cường các hoạt động để trẻ được trải nghiệm, rèn luyện các kỷ năng sống cần thiết nhằm giúp trẻ phát triển một cách toàn diện về mọi mặt.
Giáo viên có thể lựa chọn một cách linh hoạt các nội dung phương tiện, hình thức tổ chức để gây hứng thú cho trẻ và giúp trẻ có cơ hội rèn kỷ năng ở mọi lúc mọi nơi.
5. Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện tốt nhiệm vụ của đề tài, tôi đã sử dụng các nhóm phương pháp sau:
Phương pháp phát triển kỷ năng giao tiếp
Phương pháp phát triển kỷ năng thích nghi
Phương pháp phát triển kỷ năng khám phá thế giới xung quanh
Phương pháp phát triển kỷ năng tự chăm sóc bản thân
Phương pháp phát triển kỷ năng tạo niềm vui
Phương pháp phát triển kỷ năng tự bảo vệ
Phương pháp phát triển kỷ năng làm việc theo nhóm
Phương pháp phát triển kỷ năng giải quyết vấn đề.
Trong mỗi đứa trẻ đều có đều có những tài năng tiềm ẩn. Sự chuẩn bị lỷ càng các kỷ năng sống cần thiết chính là chìa khóa thành công cho tương lai cuar mỗi trẻ.
6. Phạm vi nghiên cứu
Trong phạm vi nghiên cứu khoa học, đề tài tập trung nghiên cứu một số biện pháp nâng cao kỷ năng sống cho trẻ trong trường mầm non nhằm giúp trẻ phát triển toàn diện về mọi mặt.
Thời gian thực hiện bắt đầu từ tháng 9 năm 2016 tháng 5 năm 2017
II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1.     Cơ sở lý luận
Học để cùng chung sống là một trong những vấn đề then chốt hiện nay của giáo dục. Xu hướng chung của thế giới đang quan tâm đến vấn đề giáo dục và trang bị cho thế hệ trẻ các kỷ năng sống, các kỷ năng giao tiếp, ứng xử để giải quyết vấn đề quan hệ xã hội, để tự bảo vệ mình, đồng thời hướng đến môi trường giáo dục sự hòa hợp, hợp tác thân thiện trẻ em trên cơ sở các giá trị cuộc sống. Trong quá trình phát triển nhân cách nếu các giá trị đích thực của trẻ được sớm hình thành và tôn vinh thì các em sẽ có một nhân cách phát triển toàn diện, bền vững, có khả năng thích ứng và chống chọi với mọi biến động xã hội, biết tự khẳng định mình trong cuộc sống xung quanh. Trẻ em là giai đoạn học, tiếp thu, lĩnh hội những giá trị sống để phát triển nhân cách, do đó cần giáo dục kỷ năng sống cho trẻ để trẻ có nhận thức đúng và có hành vi ứng xử phù hợp ngay từ khi còn nhỏ. Giáo dục nâng cao kỷ năng sống cho trẻ là giúp trẻ có kỷ năng làm chủ bản thân, ứng xử phù hợp với môi trường xung quanh và có khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống. Biết cách giúp trẻ có kinh nghiệm trong cuộc sống, biết được những điều nên làm và không nên làm, giúp trẻ tự tin, chủ động và biết cách xử lí các tình huống, giúp trẻ khơi gợi khả năng tư duy sang tạo của trẻ, đặt nền tảng cho trẻ trở thành người có trách nhiệm và có cuộc sống hài hòa trong tương lai. Giáo dục nâng cao kỷ năng sống sẽ thúc đẩy những hành vi mang tính xã hội tích cực, giúp nâng cao chất lượng cuộc sống, giải quyết một cách tích cực nhu cầu và quyền con người.
Là giáo viên mầm non, trực tiếp giảng dạy lớp mẫu giáo 5 tuổi, bản thân tôi tự nhận thấy kỷ năng sống của trẻ ở lớp mình phụ trách còn hạn chế, tình trạng trẻ em còn thụ động, không biết ứng phó trước những hoàn cảnh nguy cấp, không biết cách tự bảo vệ bản thân trước nguy hiểm, chưa biết tìm kiếm sự giúp đỡ, trẻ chưa tự đặt ra quyết định cho bản thân, chưa xử lý được cảm xúc của mình, trẻ còn nói tiếng địa phương, nói thiếu chủ ngử, vị ngử… Có nhiều nguyên nhân khác nhau nhưng trong đó việc thiếu kỷ năng sống là nguyên nhân sâu xa nhất. Để giúp trẻ có được một số kỷ năng sống cơ bản, tôi đã chọn đề tài “Nâng cao kỷ năng sống cho trẻ trong trường mầm non”
2. Cơ sở thực tiễn
Bộ Giáo dục & Đào tạo đã phát động phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện- học sinh tích cực” với những kế hoạch nhất quán từ Trung ương đến địa phương. Phòng Giáo dục & Đào tạo Đức Thọ cũng đã có kế hoạch từng năm học với những biện pháp cụ thể nhằm rèn luyện kỹ năng sống cho trẻ . Đây chính là những định hướng giúp giáo viên thực hiện như: Rèn luyện kỹ năng ứng xử hợp lý với các tình huống trong cuộc sống; thói quen và kỹ năng học tập, sinh hoạt theo nhóm; rèn luyện sức khỏe và ý thức bảo vệ sức khỏe; kỹ năng phòng, chống tai nạn giao thông, đuối nước và các tai nạn thương tích khác; rèn luyện kỹ năng ứng xử văn hóa; chung sống hòa bình; phòng ngừa bạo lực và các tệ nạn xã hội.
Trong thực tế tại trường Mầm non việc giáo dục kỹ năng sống cho trẻ không phải là nội dung mới. Tuy nhiên, hiện nay việc rèn luyện kỹ năng sống cho trẻ còn chưa được chú trọng. Việc lựa chọn nội dung giáo dục kỹ năng sống để vận dụng vào thực tế vẫn chưa thực sự hiệu quả như tổ chức còn áp đặt, nặng nề, mang tính hình thức.
* Thực trạng:
Năm học 2016-2017 tôi được phân công chủ nhiệm nhóm lớp 5 tuổi với số cháu 31, tất cả đều đã qua lớp mẫu giáo nhỡ nên đã có một số kỹ năng cơ bản. Qua nghiên cứu tình hình đầu năm học tôi thấy có những khó khăn và thuận lợi sau :
a.Thuận lợi:
Trường Mầm non chúng tôi là  trường đạt chuẩn quốc gia,  cơ sở vật chất tương đối đầy đủ, phòng học được xây dựng kiên cố có đầy đủ đồ dùng trang thiết bị phục vụ cho trẻ học. Các cháu được ăn bán trú tại lớp 100%.
Sở giáo dục, PGD&ĐT huyện thường xuyên quan tâm, đầu tư cơ sở vật chất và các thiết bị đồ chơi phục vụ việc dạy và học cho các lớp 5 tuổi đầy đủ, kịp thời.
Ban giám hiệu nhà trường luôn tạo điều kiện cho giáo viên học tập nâng cao chuyên môn, mua sắm cũng như bổ sung cơ sở vật chất, đồ dùng, đồ chơi để đảm bảo thực hiện tốt chất lượng giảng dạy.
Là một giáo viên tâm  huyết với nghề, có lòng yêu thương trẻ, tận tình với công việc. Luôn luôn có ý thức phấn đấu vươn lên, thường xuyên tìm tòi, nghiên cứu tài liệu như tạp chí, thông tin trên mạng có liên quan đến việc chăm sóc và giáo dục trẻ để áp dụng vào việc chăm sóc giáo dục trẻ hằng ngày nhất là việc giáo dục kỹ năng sống cho trẻ.
Tài liệu hướng dẫn sử dụng bộ chuẩn phát triển trẻ 5 tuổi có các chỉ số, hướng dẫn cách đánh giá trẻ rõ ràng và cụ thể nên việc dạy trẻ các kỹ năng và đánh giá kết quả trên trẻ rất thuận lợi, chính xác, từ đó biết trẻ nào đạt được và chưa đạt được  để tiếp tục rèn trẻ vào các chủ đề tiếp theo.
b. Khó khăn:
Một số giáo viên nhận thức về tầm quan trọng của việc rèn luyện kỷ năng sống cho trẻ còn có phần hạn chế.
Trong quá trình giáo dục kỷ năng sống cho trẻ giáo viên chưa linh hoạt, sang tạo nên hiệu quả đạt được chưa cao.
Một số trẻ nhút nhát, thiếu tự tin khi tham gia vào các hoạt động, một số trẻ lại quá hiếu động nên khi hoạt động chưa chú ý vào sự hướng dẫn của cô, kỹ năng sống của trẻ còn nhiều hạn chế.
Sự quan tâm của gia đình dành cho các cháu là không đồng đều, 100% phụ huynh là nông thôn. Một số phụ huynh đi làm ăn xa để các cháu ở nhà với các anh chị hoặc ông bà đã già, thời gian phụ huynh quan tâm đến trẻ còn ít, không dành thời gian trò chuyện để tìm hiểu tâm tư nguyện vọng của trẻ để giáo dục trẻ mà chỉ biết chiều theo mọi đòi hỏi của trẻ, trẻ được đáp ứng quá đầy đủ về nhu cầu trẻ cần khiến trẻ không có kỹ năng tự phục vụ.
Khả năng ứng phó của trẻ với các vấn đề trong cuộc sống còn hạn chế. Ngoài ra, trong lớp còn một số trẻ chưa ngoan, chưa lễ phép với người lớn.
Với những khó khăn như thế tôi phải dần dần khắc phục, sửa chữa và dạy kỷ năng sống cho trẻ một cách đúng đắn nhất qua giao tiếp và trò chuyện với trẻ trong các hoạt động và mọi lúc mọi nơi.
* Kết quả khảo sát ban đầu          
Trước những khó khăn và thuận lợi trên tôi đã tiến hành khảo sát một số kỹ năng sống của trẻ và thu được kết quả sau :
Bảng khảo sát kỹ năng sống của trẻ trước khi thực hiện đề tài
Nội dung khảo sát Số trẻ đạt Tỷ lệ %
1. Kỷ năng sống tự tin: Trẻ biết mình là ai, luôn cảm thấy tự tin trong mọi tình huống ở mọi nơi 18/31 %
2. Kỹ năng hợp tác: Trẻ biết cảm thong và cùng làm việc với bạn, biết phối hợp cùng nhau chơi và tạo ra một xã hội thu nhỏ. 20/31 %
3. Kỹ năng thích tò mò, ham học hỏi, khả năng thấu hiểu 19/31 %
4. Kỹ năng giao tiếp: Trẻ biết thể hiện bản thân và diễn đạt ý tưởng của mình cho người khác hiểu, biết chào hỏi lễ phép,… 20/31 %
5. Kỷ năng biết bảo vệ bản thân: Trẻ biết tránh xa những nới nguy hiểm và phân biệt được những điều tốt xấu, tự bảo vệ cho bản thân mình. 17/31 %
 
Qua kết qủa khảo sát trên tôi đã không ngừng tìm tòi, nghiên cứu tài liệu để tìm ra biện pháp giáo dục kỷ năng sống cho trẻ trong trường mầm non.
III. CÁC BIỆN PHÁP THỰC HIỆN
Đối với trẻ mầm non khả năng ghi nhớ có chủ định chưa cao. Ngược lại, khả năng bắt chước tái tạo lại các hoạt động của người lớn rất nhanh. Trẻ học được kinh nghiệm sống chủ yếu là nhờ bắt chước hành động thực của người lớn diễn ra trong cuộc sống hàng ngày. Vì vậy, giáo dục kỹ năng sống cho trẻ không chỉ sử dụng lý thuyết mà phải vận dụng cả thực hành, trải nghiệm thì mới có hiệu quả tốt.
1. Xây dựng kế hoạch, xác định nội dung để dạy trẻ:
Khi thực hiện đề tài một số biện pháp giáo dục kỷ năng sống cho trẻ và những nội dung kỷ năng sống cho trẻ tôi đã xác định mục tiêu: Vì sao phải dạy kỷ năng sống cho trẻ và những nội dung kỷ năng sống cơ bản cần dạy cho trẻ ở lứa tuổi mầm non là những nội dung nào. Vì thế tôi đã tìm tòi những tài liệu và đưa ra những nội dung giáo dục kỷ năng sống cho trẻ. Đối với trẻ mầm non, những kỷ năng sống cần thiết đó là:
+ Kỷ năng chăm sóc bản thân: Kỷ năng tự phục vụ bản thân, kỷ năng tự bảo vệ trước những tình huống nguy hiểm, nhận biết giá trị của bản thân.
+ Kỷ năng quản lý cảm xúc: Học cách cảm thông và chia sẽ, kiểm soát tình cảm, long tự trọng.
+ Kỹ năng giao tiếp:  Kỷ năng thiết lập quan hệ với người khác, kỷ năng thuyết phục và thương thuyết sự tự tin, kỷ năng thay đổi hành vi, kỷ năng giao tiếp.
+ Kỷ nanwg học tập: Ý thức trách nhiệm, kỷ năng thiết lập và thực hiện mục tiêu.
+ Kỷ năng lãnh đạo: Kỷ năng tổ chức hoạt động, kỷ năng làm việc nhóm, kỷ năng ra quyết định, kỷ năng giải quyết vấn đề
Việc xác định được các kỷ năng cơ bản phù hợp với lứa tuổi sẽ giúp tôi lựa chọn đúng những nội dung, hình thức và biện pháp trọng tâm nhằm nâng cao kỷ năng sống cho trẻ.
2. Rèn kỷ năng sống cho bản thân
Trẻ em giống như một tờ giấy trăng, cô vẽ những gì thì trẻ sẽ nhận được cái đó, một bông hoa tươi thắm dưới ánh nắng mặt trời hay một vệt đen loang lỗ với hình thù kì dị. Điều đó phụ thuộc vào những người làm công tác giáo dục nói chung và bậc học mầm non nói riêng. Để giáo dục kỷ năng sống cho trẻ tôi phải luôn luôn gương mẫu trước trẻ, gương mẫu trước những hành vi ứng xử của mình, tự rèn kỷ năng sống cho bản thân.
Đặc thù của con người miền trung nói chung và con người Hà Tĩnh nói riêng trong quá trình giao tiếp thường dùng từ địa phương nhiều.
Ví dụ: Khi chào hỏi một người nào đó thường thiếu đi phần chủ ngử
Chào mẹ (Con chào mẹ)
Đi làm về à! (Mẹ đi làm về à?)
Cháu tên gì? Hiếu (Cháu tên là Hiếu)
VD: Sử dụng từ địa phương còn nhiều
(Chân - Cẳng, Đầu – Trốc, miệng – Mồm, Con trâu – Tru, …)
Chính vì thế tôi lựa chọn kỷ năng sống, hành vi ứng xử, kỷ năng tự phục vụ cho bản thân, có ý thức trách nhiệm trong công việc, giao tiếp thân thiện, lễ phép, luôn cố gắng hoàn thành nhiệm vụ được giao, học cách cảm thông và chia sẽ đối với những người xung quanh với trẻ.
3. Biện pháp rèn luyện kỷ năng sống cho trẻ mầm non
3.1. Làm gương, làm mẫu:
Cô giáo như người mẹ thứ 2 của trẻ. Muốn giáo dục cho trẻ được tốt, cô giáo đóng vai trò hết sức quan trọng, phải luôn là tấm gương sang cho trẻ noi theo. Trong thực tế hàng ngày, trẻ tiếp xúc với cô giáo qua các hoạt động như: ĐÓn trẻ, trả trẻ, học, ngủ, chơi,… Trẻ cảm thụ rất nhanh. Vì thế cô luôn luôn làm gương cho trẻ, luôn tìm tòi và suy nghĩ về những việc làm tốt, câu nói hay, cử chỉ đẹp, thái độ hành vi đúng mực, ăn nói phải văn minh, tôn trọng trẻ, đối xử công bằng với trẻ, quần áo đầu tóc gọn gang trước khi lên lớp, trước trẻ tôi luôn tỏ thái độ nghiêm túc, nhẹ nhàng, có ý thức xây dựng mối đoàn kết trong tập thể, tạo sự thân thiện.
Text Box: anhVí dụ: Khi cháu đến lớp, cô chào cháu. Khi cô chào cháu thì sẽ có ý thức đáp lại :Cháu chào cô giáo.
 
 
 
Khi cháu giúp cô một công việc gì đó cô nói lời cảm ơn. Giúp trẻ phát triển kỷ năng thân thiện.
+ Khi trẻ nói chuyện cùng cô, cô phải chăm chú lắng nghe thông qua đó giúp trẻ phát triển kỷ năng giao tiếp lịch sự lễ phép.
+ Đầu tóc, trang phục của cô luôn gọn gang trước trẻ, Giúp trẻ phát triển kỷ năng tự phục vụ.
+ Khi đồ chơi sắp xếp chưa gọn, đang lộn xộn, cô giáo gương mẫu sắp xếp đồ chơi gọn gàng, ngăn nắp, khi nhìn thấy cô giáo làm việc trẻ sẽ lại giúp cô và thông qua đó giúp trẻ phát triển kỷ năng gọn gàng ngăn nắp.
+ Khi dạo chơi thấy sân trường bẩn, rác vứt bừa bãi, cô chủ động nhặt rác bỏ vào thùng đựng rác, lúc đó trẻ sẽ làm theo cô. Thông qua đó giúp trẻ phát triển kỷ năng tuân thủ các quy tắc xã hội.
 
Hình ảnh bé nhặt lá rụng
 
 
+ Gia đình một bạn trong lớp có chuyện buồn, cô chủ động đến bên trẻ tỏ thái độ thân thiện, chia sẽ đồng cảm với hoàn cảnh của trẻ.
Nói chung, trẻ tiếp xúc với cô giáo nhiều hơn ở gia đình, vì thế cô giáo giioongs như mẹ hiền của trẻ, phải luôn gương mẫu, yêu thương chăm sóc trẻ, tạo mọi tình huống giúp trẻ có được những kỷ năng sống thiết yếu để giúp trẻ phát triển toàn diện theo đúng mục tiêu của ngành giáo dục mầm non.
3.2. Trải nghiệm:
Cô giáo cần tạo cơ hội cho trẻ được trải nghiệm một cách hứng thú, sang tạo và tích cực trong các hoạt động hàng ngày, thu hút trẻ vào các hoạt động đa dạng khác nhau cùng với các bạn trong lớp như chơi các trò chơi (Chơi đóng vai, chơi ngoài trời, cùng làm chung một việc nào đó, cùng chăm sóc cây, cùng nhảy múa,…) Tạo ra nhiều cơ hội để trẻ tương tác, giao tiếp với nhau trong lớp như (Thỏa luận, trao đổi ý tưởng, giải quyết xung đột, thay đổi nội quy, chia sẽ kinh nghiệm, trải nghiệm những vai trò khác nhau,…)
VD: Qua bộ môn PTNN: Truyện “Chú dê đen”. Cô giáo tổ chức cho trẻ đóng kịch

Tác giả bài viết: Bùi Thị Trang

Tổng số điểm của bài viết là: 28 trong 9 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Các bài viết mới hơn

Các bài viết khác